„Był Człowiek” – muzeum św. Maksymiliana (e-przewodnik)

Będąc w Niepokalanowie, warto odwiedzić Muzeum św. Maksymiliana, które zaprasza na podróż w przeszłość. Wszystko zaczęło się od pustego pola, gdzie latem 1927 r. stanęła skromna figurka Niepokalanej, przez wizjonerskie, trudne początki, aż po imponujący, franciszkański kompleks klasztorno- wydawniczy, jeden z największych tego typu przed wybuchem 2. wojny światowej. Nasze muzeum „Był Człowiek” mieści się w historycznym obiekcie, który niegdyś służył jako klasztorna pralnia oraz stolarnia. Zostało ono poświęcone przez kard. Józefa Glempa i otwarte dla zwiedzających w sierpniu 1998 r.

* Początki klasztoru. Sylwetka założyciela

W pierwszym pomieszczeniu, które wprowadza w historię klasztoru, wita pielgrzymów założyciel tego miejsca – św. Maksymilian Kolbe. Jego figura, wykonana z brązu przez włoskiego rzeźbiarza Roberto Joppolo z Viterbo, została poświęcona przez papieża Jana Pawła II podczas maksymilianowskich uroczystości kanonizacyjnych w październiku 1982 r. W późniejszym czasie wspomnianą figurę powielono w kilku kopiach, wysyłając je do Polski, Japonii oraz Ameryki.

Wkraczając do następnej sali, przenosimy się do początków XX w. Reprodukcje przedwojennych fotografii prezentują nam najpierw życie św. Maksymiliana – zaczynając od dzieciństwa, przez młodość i studia, aż po jego szeroko zakrojoną działalność w Polsce i w Japonii na polu wydawniczym i misyjnym. Kolejne archiwalne materiały dokumentują, jak krok po kroku powstawał i funkcjonował wielki klasztor-wydawnictwo, zwany Niepokalanowem. Interesujące jest, jak sprawnie – pod względem logistyki – zarządzany był cały ten kompleks z nowoczesną (wówczas) drukarnią oraz własną strażą pożarną (OSP).

* Sekcja misyjna: Japonia i inne kraje

Następna część ekspozycji zabiera odwiedzającego w podróż na inne kontynenty. To właśnie tutaj muzeum odsłania misyjne oblicze o. Kolbego. W japońskim Nagasaki o. Maksymilian założył nowy klasztor, nazywając go „Mugenzai no Sono” (Ogród Niepokalanej); również w Nagasaki narodziła się japońska wersja „Rycerza Niepokalanej” (Seibo no Kishi). Świadkiem tamtych czasów są nie tylko zgromadzone przedmioty codziennego użytku – pamiątki z Dalekiego Wschodu. Zachowane stare listy i fotografie stanowią lekcję historii, pokazując trudy adaptacji i komunikacji międzyludzkiej w środowisku, tak bardzo odmiennym kulturowo od polskiego.

Oprócz części „japońskiej”, sala misyjna prezentuje również eksponaty pochodzące z wielu innych krajów, gdzie rozwinęły się misje franciszkańskie (Brazylia, Zambia, Peru, Tanzania). Eksponaty te zostały przywiezione w większości przez pracujących tam misjonarzy. Do ciekawszych obiektów należą: zasuszona pirania, kapelusz sombrero, obraz Matki Bożej utkany z ziaren zboża.

* Czas wojenny. Sława pośmiertna o. Kolbego

Ostatni etap zwiedzania muzeum to część najbardziej przejmująca. Znajduje się tu replika drugiej celi zakonnej św. Maksymiliana, gdzie mieszkał od powrotu z Japonii (połowa 1936) aż do dnia aresztowania (luty 1941). To tu zgromadzono pamiątki z okresu II wojny światowej, obozowy pasiak jednego z więźniów, przedmioty osobiste, obrazy namalowane przez jednego z byłych więźniów (Mieczysław Kościelniak), dokumentujące trudy codziennego życia w obozie Auschwitz. Warto też wiedzieć, że podczas wojny Niepokalanów był miejscem schronienia dla wielu potrzebujących – rannych żołnierzy, wojennych uchodźców, 1500 Żydów wysiedlonych z Wielkopolski, którym klasztor zapewnili dach nad głową i wyżywienie.

Ekspozycja nie przytłacza jednak samym tylko cierpieniem i ofiarą życia o. Maksymiliana za drugiego człowieka. Pamiątki, ukazujące sławę pośmiertną o. Maksymiliana oraz uroczystość ogłoszenia go świętym przez papieża-Polaka (10 października 1982) pokazują triumf ducha nawet w piekle obozu koncentracyjnego. Maksymilian – kapłan, zakonnik, wydawca medialny, misjonarz, męczennik – przeszedł przez życie zgodnie ze słowami, które stały się dla niego mottem: „Muszę być świętym jak największym”.

* Wrażenia odwiedzających

Pielgrzymi, którzy przybyli do Niepokalanowa, pozostawili wiele wpisów w muzealnej księdze pamiątkowej. Oto kilka wybranych cytatów:
– „Odwiedziłem to muzeum po raz pierwszy i teraz potrafię spojrzeć na moje życie inaczej. Poznałem wydarzenia z życia św. Maksymiliana, o których nigdy wcześniej nie słyszałem. Dziękuję za tę lekcję”.
– „Pogłębiliśmy naszą wiedzę o św. Maksymilianie i jesteśmy za to wdzięczni”.
– „Ojciec Kolbe jest wspaniałym przykładem człowieka, który kocha Boga. Święty Maksymilianie, proszę, módl się za mną”.

* E-przewodnik po Niepokalanowie

Cały e-przewodnik po Niepokalanowie składa się obecnie (marzec 2026) z 4 modułów po polsku, 2 modułów po angielsku oraz 2 kolejnych modułów w przygotowaniu. Ot one:
– Muzeum św. Maksymiliana – „Był Człowiek” (tu jesteś)
– Przedwojenna kaplica św. Maksymiliana
– Historia straży pożarnej i muzeum w Niepokalanowie
– Kiosk wydawnictwa – (WOF) – (w budowie)
– Modernistyczna bazylika mniejsza (w budowie)
– Informacje praktyczne dla pielgrzyma
– Museum of St. Maximilian „There Was a Man”
– Old pre-war chapel of St. Maximilian (1927)
*