Pieniądze są jednym z najczęstszych tematów kłótni w małżeństwach. Biorą się one z przekonania, że druga osoba wydaje za dużo pieniędzy na niepotrzebne rzeczy. Należy wówczas poznać mechanizmy stojące u podstaw tych konfliktów i zacząć je rozwiązywać.
Pan Roman ma problem, do którego trudno mu się przyznać, i cierpi w milczeniu. Choć kocha swoją żonę, uważa, że ona szasta ich pieniędzmi kupując mnóstwo niepotrzebnych rzeczy. Kilka razy próbował o tym z żoną porozmawiać, kończyło się na awanturach i oskarżaniu o stosowanie „przemocy finansowej”. Choć zdaje sobie sprawę, że wiele par miewa scysje z powodu finansów, czuje się bezradny.
Pani Ewa ma problem równie trudny. To ona pilnuje domowego budżetu, jednak co jakiś czas (nieczęsto, ale jednak) odkrywa, że mąż znienacka wydaje dużą kwotę. Kupił bez zapowiedzi telewizor plazmowy (na raty), zainwestował sporą kwotę w kryptowaluty. Gdy Ewa próbuje o tym rozmawiać, słyszy, że liczy grosze i że przecież mąż wszystko robi dla rodziny. Ponieważ zarabia mniej od męża, ma wrażenie, że nie ma w tej sprawie głosu.
Rzeczywiście, finanse są jednym z najczęstszych tematów kłótni w małżeństwach. A podstawowy problem to przekonanie, że druga osoba wydaje za dużo pieniędzy na niepotrzebne rzeczy.
Jest w tym pewna ironia, którą warto sobie uświadomić. Amerykańscy badacze przepytali ponad tysiąc małżeństw i odkryli, że ludzie, którzy cierpią, wydając pieniądze, nadspodziewanie często wiążą się z ludźmi, którzy cierpią, nie wydając ich. Dlaczego? Bo ani jednym, ani drugim nie podoba się ich własny stosunek do pieniędzy. Skąpiec marzy o kimś, kto nauczy go cieszyć się pełnią życia i nie przejmować byle drobiazgiem, rozrzutna – o kimś, kto ją przyhamuje.
Na etapie narzeczeństwa wygląda to jak idealne uzupełnianie się. Po ślubie okazuje się, że ich stosunek do pieniędzy przekłada się na codzienną walkę. Jeśli więc Roman i jego żona są dla siebie jak ogień i woda w sprawach pieniędzy – to jest to bardzo typowy układ.
Co ważne dla kobiet, co dla mężczyzn?
Czasem to, co uznajemy za niezbędny wydatek, wynika zwyczajnie z różnic między płciami. Dla przykładu – drobna różnica czysto biologiczna – czyli fakt, że kobiety mają bardziej wyczulony węch niż mężczyźni, może przełożyć się na szereg wzajemnych pretensji. Oto żona kupuje cały zestaw środków do czyszczenia domu, ze starannie dobranym bukietem zapachowym, a mąż narzeka, że tyle wydaje na te środki. On nie czuje różnicy. Wiele dowcipów dotyczących np. ilości męskich i kobiecych kosmetyków w łazience dobrze ilustruje ten problem.
Inna częsta różnica między płciami to sprawa priorytetów, jeśli chodzi o wyposażenie domu. Dla mężczyzny z reguły ważna jest funkcjonalność, dla kobiety – też estetyka. Dla przykładu: małżeństwo kupuje nową lodówkę. Mąż upiera się przy tańszej, o dobrych parametrach, żona chce model z tymi samymi parametrami technicznymi, ale pasujący kolorystyką do reszty kuchni, a zarazem droższy. Czy to tylko kobiecy kaprys? Nie. Biologia pcha nas, kobiety, do „budowania gniazda”. To gniazdo ma być przytulne, bezpieczne, mamy się w nim dobrze czuć. Biologia mężczyzn pcha ich do podboju świata, a dom jest miejscem odpoczynku. Ma być funkcjonalny. Nie musi być pełen koronek i kwiatów. Kto ma rację? Obie strony.
Jedną z tajemnic dobrego związku jest wzajemne zrozumienie. Mąż potrzebuje zrozumieć i zaakceptować, że wiele rzeczy, które uznaje za zbędne w domu: różne dodatki estetyczne, upiększacze itp., są autentycznie ważne dla żony. Dzięki nim żona czuje się w domu zdecydowanie lepiej, a to przecież przekłada się na relacje z mężem.
Żona z kolei potrzebuje zrozumieć, że niekoniecznie narzekania męża wynikają z „węża w kieszeni”, a z tego, że nie rozumie zawiłości kobiecej psychiki. Para, która zaakceptowała te różnice, ma zdecydowanie łatwiej w życiu. Ładnie podsumował to znajomy: „W którymś momencie małżeństwa zrozumiałem, że żona musi mieć torebkę pod kolor butów i że écru nie pasuje do śnieżnej bieli. Gdy przestałem na to narzekać, odpadła połowa kłótni”. Dla żony to z kolei pole do popisu – czasem własnym sumptem można wyczarować coś, co w prestiżowym sklepie kosztuje znacznie powyżej swej realnej wartości.
Zawsze zastanawiaj się: „dlaczego…?”
„«(…) Żaden sługa nie może dwom panom służyć. Gdyż albo jednego będzie nienawidził, a drugiego miłował; albo z tamtym będzie trzymał, a tym wzgardzi. Nie możecie służyć Bogu i Mamonie»” (Łk 16,13).
Nie wszystkie problemy wynikają z różnic między płciami. Właśnie dlatego warto zawsze zastanowić się – skąd bierze się nasz stosunek do pieniędzy.
Zanim uznasz, że współmałżonek jest po prostu skąpy albo rozrzutny, zadaj sobie trud odpowiedzi na pytanie: Co znaczą dla niego pieniądze? Za naszym stosunkiem do pieniędzy kryją się często konkretne doświadczenia.
Przykład: Marta nie mogła zrozumieć, dlaczego jej mąż wpada w popłoch za każdym razem, gdy na koncie zostaje mniej niż kilka tysięcy – mimo że oboje dobrze zarabiają. Dopiero po latach opowiedział jej, że jako dziecko często słyszał przez ścianę, jak rodzice liczą, czy starczy do pierwszego, i przeżywał w związku z tym przejmujący lęk. Jego „skąpstwo” w dorosłości nie było skąpstwem, lecz lękiem, żeby jego dzieci nigdy tego nie usłyszały.
Dlatego zanim usiądziecie do przeliczania sum na paragonach, usiądźcie do rozmowy. Trzy pytania, na które warto odpowiedzieć sobie nawzajem – bez komentowania i bez poprawiania:
- Jak w domu, w którym dorastałem, mówiło się o pieniądzach? Czy w ogóle się mówiło?
- Czego w związku z pieniędzmi bałem się jako dziecko?
- Co dla mnie znaczy „mieć dosyć”?
Taka rozmowa może pokazać, że tak naprawdę nie kłócimy się o budżet, bo pieniądze są odpowiedzią na potrzebę bezpieczeństwa, prestiżu, poczucia wolności. Może okazać się, że niektóre z obaw są już nieracjonalne, może też z drugiej strony okazać się, że jakąś potrzebę można zaspokoić w inny sposób. W przypadku męża Marty – odłożenie konkretnej kwoty na osobnym koncie, z przeznaczeniem na wypadek kryzysu, dla jego poczucia bezpieczeństwa.
Obsesja oszczędzania, zakupoholizm
Czasem jednak rzeczywiście jedna ze stron ma obsesję oszczędzania. Każda wydana złotówka powoduje cierpienie. Kluczowa tu jest odpowiedź na pytanie: Czy odczuwam niepokój i cierpię za każdym razem, gdy ja lub mój mąż/moja żona wydajemy pieniądze? Dobrym przykładem jest ktoś, kto przejdzie przez całe targowisko kilkakrotnie, by wyszukać najtańszą opcję kupienia, np. ziemniaków. Traci pół godziny, by zaoszczędzić 15 groszy kupując u najtańszego sprzedawcy, a i tak dręczy go potem poczucie, że mógł kupić korzystniej, gdyby dobrze poszukał. To jest objaw nerwicy, nie da się z tym nic zrobić „domowymi” sposobami. Jeżeli człowiek chce przestać żyć w ciągłym lęku i napięciu z powodów finansowych – potrzebuje terapii.
Nie chodzi oczywiście o to, by nie szukać okazji zaoszczędzenia, ale robić to racjonalnie i bez odczuwania niepokoju czy nienawiści do samego siebie czy drugiej osoby, jeżeli akurat się nie udało.
Kolejnym problemem wymagającym pomocy specjalisty jest zakupoholizm. To autentyczne zaburzenie, podobne do alkoholizmu. Z reguły ma postać wydawania pieniędzy na rzeczy później (na trzeźwo) oceniane jako niepotrzebne, czego skutkiem jest chwilowa poprawa nastroju. Jako przykład można podać panią, która czując się fatalnie, idzie na zakupy i kupuje sobie szereg ubrań, których potem i tak nie nosi. Wraca z zakupów w lepszym nastroju, nowe ubrania poprawiły jej chwilowo humor, ale już za chwilę znów czuje się fatalnie. To tylko chwilowa poprawa nastroju, po której następuje emocjonalny „dół”, potęgowany czasem przez poczucie winy.
Ustalcie zasady
„Szczęśliwy, kto mądrość osiągnął, mąż, który nabył rozwagi: bo lepiej ją posiąść niż srebro, ją raczej nabyć niż złoto, zdobycie jej lepsze od pereł, nie równe jej żadne klejnoty” (Prz 3,13-15).
Jeżeli sprawy finansów są częstym przedmiotem sporów, warto „chwycić byka za rogi” i zrobić wspólne ustalenia dotyczące tej sfery. Kilka rad, jak tę rewolucję finansową przeprowadzić w domu… ■
Ciąg dalszy artykułu w numerze grudniowym.



