Zmarły w 2022 r. Rodney Stark był amerykańskim socjologiem religii, deklarującym się jako agnostyk. W 1996 r. wydał książkę pt. Rozwój chrześcijaństwa, która przyniosła mu światową sławę.
Autor postanowił odpowiedzieć w niej na pytanie, jak to się stało, że religia Chrystusowa stała się religią dominującą w Imperium Rzymskim.
Naukowiec wskazał kilka podstawowych czynników, przede wszystkim indywidualne, osobiste, a nie masowe nawrócenia. Wzrost był powolny: 40% wiernych na dekadę. Według jego szacunków w 40 r. w całym cesarstwie żyło 1000 chrześcijan, w 50 r. – 1400, w 100 r. – 7500, w 200 r. – 218 000, w 300 r. – 6,3 mln, w 350 r. – 34 mln (56,5% populacji Imperium).
Wbrew utartym stereotypom chrześcijaństwo nie było religią niższych warstw społecznych, biedaków i niewolników, lecz należało do niej wielu ludzi wykształconych i wysoko postawionych. Szczególną rolę w szerzeniu nowej wiary odgrywały kobiety, których pozycja w chrześcijaństwie była wyższa niż w religiach pogańskich. Nie były one traktowane przedmiotowo, lecz jak osoby równe w godności mężczyznom. Co więcej, św. Paweł wzywał mężczyzn, by kochali swoje żony, tak jak Jezus umiłował Kościół i oddał za niego swoje życie. Jak pokazuje Stark, chrześcijańskie małżonki często doprowadzały do nawrócenia swych pogańskich mężów. Niezwykle ważne jest też to, że Ewangelia zakazywała aborcji i zabijania noworodków. Dzięki temu wskaźnik dzietności wśród wyznawców Chrystusa był wyższy niż wśród pogan.
Kolejnym czynnikiem sprzyjającym szerzeniu się nowej wiary była postawa Żydów. Wbrew rozpowszechnionej dziś opinii, bardzo wielu Izraelitów uznało w Jezusie zapowiadanego przez proroków Mesjasza i przyjęło chrzest. Dotyczyło to przede wszystkim zhellenizowanych Żydów w diasporze, zamieszkujących basen Morza Śródziemnego.
Poza tym podczas częstych wówczas epidemii chrześcijanie dawali dowody swej niezwykłej ofiarności. Wyróżnili się tym zwłaszcza w trakcie dwóch wielkich zaraz (w 165 i 251 r.), które zdziesiątkowały ludność cesarstwa. Wielu pogańskich lekarzy uciekło wtedy z miasta na wieś, nie przejmując się losem zarażonych. Chrześcijanie pozostali na miejscu i opiekowali się chorymi. Duża część przypłaciła to życiem, ale wielu przeżyło i mogło dalej nieść pomoc potrzebującym. Ich postawa przyciągnęła wielu Rzymian do wiary. Czy ta historia może być dla nas nauką i dzisiaj? ■



